Hãy chọn đề tài luận văn nằm ở chỗ giao nhau: đủ thích để bạn chịu được nhiều tháng sống cùng nó, và đủ khả thi về dữ liệu, thời gian, người hướng dẫn. Đề tài mình mê mà không lấy được dữ liệu sẽ không bao giờ xong; đề tài dễ làm mà mình chán sẽ bị kéo lê tới hạn chót. Thu hẹp câu hỏi là cách nối hai thứ đó lại với nhau.
Chào bạn, đây là Nhà Tư Vấn. Chọn đề tài là bước nhiều học viên loay hoay lâu nhất, có người mất cả học kỳ. Tập này mình không đưa danh sách đề tài hay, mình đưa cách để bạn tự tìm ra đề tài của mình.
Vì sao cần cả thích lẫn làm được?
Luận văn kéo dài nhiều tháng. Sẽ có lúc dữ liệu không như ý, người hướng dẫn góp ý làm lại, công việc chính bận rộn. Những lúc đó, chính sự tò mò với câu hỏi giữ bạn ngồi xuống bàn.
Nhưng thích thôi không đủ. Nhiều học viên chọn đề tài rất lớn, rất ý nghĩa, rồi phát hiện không có dữ liệu, không có thời gian, không ai hướng dẫn được mảng đó.
Ngược lại, chọn đề tài chỉ vì dễ làm, có sẵn số liệu, có mẫu, thì thường xong nhưng mệt mỏi, và bạn không học được nhiều.
Đề tài tốt là đề tài bạn còn muốn kể cho người khác nghe sau khi bảo vệ xong.
Bắt đầu từ câu hỏi, không từ chủ đề
Chủ đề là một vùng rộng, như giáo dục mầm non, ngân hàng số, du lịch cộng đồng. Câu hỏi là một điều cụ thể trong vùng đó mà bạn muốn biết câu trả lời.
Hãy viết ra những câu hỏi mà công việc hay cuộc sống đã đặt cho bạn. Người làm trong ngành thường có sẵn những câu hỏi thật, và đó là mỏ vàng cho đề tài.
Một câu hỏi tốt thường có dạng vì sao, như thế nào, điều gì ảnh hưởng tới điều gì, trong một bối cảnh cụ thể.
Nếu bạn không viết được câu hỏi trong một câu, đề tài còn quá rộng.
Kiểm tính khả thi trước khi yêu
Dữ liệu: bạn lấy dữ liệu từ đâu. Khảo sát ai, phỏng vấn ai, dùng số liệu nào. Bạn có tiếp cận được không, có được phép dùng không.
Thời gian: với lịch làm việc và lịch học của bạn, việc thu thập và phân tích mất bao lâu. Nhân đôi con số bạn nghĩ, vì mọi thứ thường lâu hơn dự tính.
Phương pháp: bạn đã biết hoặc học kịp phương pháp cần dùng chưa. Chọn đề tài cần một phương pháp bạn chưa từng học mà thời gian còn ít là rủi ro.
Người hướng dẫn: có giảng viên nào trong khoa làm mảng này không. Không có người hướng dẫn đúng chuyên môn, bạn sẽ đi một mình.
Thu hẹp: nghệ thuật cắt bớt
Hầu hết đề tài ban đầu đều quá rộng. Thu hẹp theo không gian: một tỉnh, một quận, một loại trường. Theo đối tượng: một nhóm tuổi, một nhóm nghề. Theo thời gian: một giai đoạn cụ thể.
Thu hẹp không làm đề tài kém giá trị. Một câu trả lời chắc chắn cho một câu hỏi hẹp có giá trị hơn một câu trả lời mơ hồ cho một câu hỏi lớn.
Mỗi lần thu hẹp, hỏi lại: mình còn thích câu hỏi này không. Nếu thu hẹp tới mức mất hết hứng thú, có thể bạn đã cắt sai chỗ.
Người hướng dẫn giỏi thường giúp bạn nhiều nhất ở bước này.
Một ví dụ: đề tài ban đầu là chuyển đổi số trong doanh nghiệp nhỏ. Thu hẹp một lần thành chuyển đổi số trong các tiệm tạp hoá. Thu hẹp thêm thành cách các chủ tiệm tạp hoá ở một quận quyết định có dùng phần mềm bán hàng hay không. Câu cuối cùng đã đủ cụ thể để bạn biết phải đi hỏi ai.
Những đề tài nên cẩn thận
Đề tài quá lớn cho quy mô thạc sĩ, như giải quyết một vấn đề của cả quốc gia. Luận văn thạc sĩ không cần giải quyết thế giới.
Đề tài phụ thuộc hoàn toàn vào một nguồn dữ liệu mà bạn chưa chắc có được, như số liệu nội bộ của một công ty chưa đồng ý cho.
Đề tài đã có quá nhiều nghiên cứu mà bạn không có góc mới. Đọc tổng quan tài liệu trước để biết mình đứng ở đâu.
Đề tài nhạy cảm về đạo đức nghiên cứu mà bạn chưa rõ quy trình xin phép, như nghiên cứu trên trẻ em, bệnh nhân. Hỏi khoa về quy trình trước.
Chốt đề tài thế nào?
Viết ba đề tài ứng viên, mỗi cái một đoạn ngắn: câu hỏi, dữ liệu, phương pháp, lý do bạn thích. Mang đi hỏi người hướng dẫn và vài người đi trước.
Đọc nhanh một số nghiên cứu cho mỗi đề tài, xem đã có ai làm gì, còn khoảng trống nào.
Ghi cả những rủi ro của từng đề tài, như dữ liệu có thể không lấy được, người được phỏng vấn có thể từ chối. Đề tài nào có phương án dự phòng khi rủi ro xảy ra thì an toàn hơn đề tài chỉ có một đường đi.
Chọn cái có tổng điểm tốt nhất giữa thích và khả thi, không phải cái điểm cao nhất ở một mặt.
Đề tài không cần hoàn hảo ngay từ đầu. Nó sẽ được mài dần trong quá trình làm. Điều quan trọng là bắt đầu với một câu hỏi đủ rõ để bước tiếp.
Câu hỏi thường gặp
Có nên chọn đề tài liên quan công việc đang làm?
Thường là có lợi, vì bạn hiểu bối cảnh và có thể tiếp cận dữ liệu. Chỉ cần chú ý vấn đề bảo mật và sự đồng ý của nơi làm việc khi dùng số liệu nội bộ.
Đổi đề tài giữa chừng có được không?
Tuỳ quy định của trường và giai đoạn. Đổi sớm thì dễ hơn. Nếu thấy đề tài không khả thi, hãy trao đổi với người hướng dẫn càng sớm càng tốt.
Làm sao biết đề tài đã có người làm chưa?
Tìm trong cơ sở dữ liệu luận văn của trường, các tạp chí chuyên ngành và công cụ tìm kiếm học thuật. Đề tài đã có người làm vẫn có thể làm nếu bạn có góc nhìn hoặc bối cảnh mới.
Đề tài luận văn nên hẹp tới mức nào?
Đủ hẹp để bạn trả lời được câu hỏi một cách chắc chắn trong thời gian cho phép, và đủ rộng để kết quả còn ý nghĩa. Người hướng dẫn giúp bạn tìm điểm cân bằng này.
Có nên chọn đề tài theo gợi ý của người hướng dẫn?
Có thể, nhất là khi đề tài nằm trong dự án của họ và có sẵn dữ liệu. Nhưng hãy chắc bạn đủ hứng thú với nó để làm nhiều tháng.
