Trước khi nhận người hướng dẫn luận văn, hãy hỏi: chuyên môn của thầy cô có gần đề tài của mình không, thầy cô đang hướng dẫn bao nhiêu người, thường gặp học viên bao lâu một lần, góp ý theo cách nào, và hãy nói chuyện với vài học viên đi trước. Một người hướng dẫn hợp với mình quan trọng hơn một người hướng dẫn nổi tiếng.
Chào bạn, mình là Nhà Tư Vấn. Nhiều học viên dành rất nhiều thời gian chọn đề tài nhưng chọn người hướng dẫn theo kiểu ai nhận thì theo. Rồi cả năm sau đó là chuỗi ngày chờ email, hay những buổi gặp căng thẳng. Tập này mình kể cách chọn chủ động hơn.
Chuyên môn: gần đề tài tới đâu?
Người hướng dẫn không cần làm đúng đề tài của bạn, nhưng nên hiểu phương pháp và lĩnh vực đủ để góp ý thật. Một thầy giỏi về kinh tế lượng có thể hướng dẫn tốt nhiều đề tài định lượng khác nhau.
Đọc vài công trình gần đây của thầy cô. Bạn sẽ biết họ quan tâm gì, dùng phương pháp gì, viết theo phong cách nào.
Nếu đề tài của bạn nằm ngoài chuyên môn của mọi giảng viên trong khoa, hỏi về khả năng đồng hướng dẫn với người ngoài khoa hoặc điều chỉnh đề tài.
Người hướng dẫn có chuyên môn gần sẽ giúp bạn tránh những sai lầm mà người ngoài nghề không nhìn thấy.
Một chị làm luận văn về du lịch cộng đồng kể rằng chị từng chọn một thầy rất giỏi nhưng chuyên về tài chính, vì thầy dễ tính. Tới lúc phân tích phỏng vấn, thầy thừa nhận không giúp được phần phương pháp định tính. Chị mất gần ba tháng tự mày mò và phải nhờ thêm một cô ở khoa khác đọc giúp.
Thời gian: câu hỏi hay bị bỏ qua nhất
Một giảng viên rất giỏi nhưng đang hướng dẫn quá nhiều học viên, kiêm nhiều chức vụ, thường xuyên đi công tác, có thể không có thời gian cho bạn.
Hỏi thẳng: thầy cô thường gặp học viên bao lâu một lần, qua hình thức nào, thời gian phản hồi bản thảo thường bao lâu.
Không có câu trả lời đúng chung. Có học viên cần gặp thường xuyên, có học viên thích tự làm và chỉ cần gặp khi có mốc. Chọn người có nhịp hợp với bạn.
Chờ phản hồi một bản thảo nhiều tuần là chuyện có thật, và nó có thể làm bạn trễ hạn bảo vệ.
Bạn cũng nên thành thật về thời gian của chính mình. Nếu bạn đi làm toàn thời gian và chỉ viết được vào cuối tuần, hãy nói trước. Người hướng dẫn biết nhịp của bạn sẽ đặt kỳ vọng hợp lý hơn, và hai bên đỡ thất vọng về nhau.
Cách góp ý và cách làm việc
Có thầy cô góp ý chi tiết từng câu, có thầy cô chỉ góp ý hướng lớn. Có người nói thẳng, có người nhẹ nhàng. Không có cách nào tốt hơn, chỉ có cách hợp với bạn hơn.
Nếu bạn cần được dẫn dắt từng bước, người hướng dẫn quá để tự do có thể làm bạn lạc. Nếu bạn thích tự chủ, người hướng dẫn quá sát có thể làm bạn ngộp.
Hỏi thầy cô kỳ vọng gì ở học viên: tự đề xuất hay chờ giao việc, gửi bản thảo theo kiểu nào, trình bày tiến độ ra sao.
Rõ ràng từ đầu giúp tránh những hiểu lầm kéo dài cả năm.
Hỏi học viên đi trước
Đây là nguồn thông tin thật nhất. Hỏi vài học viên đã và đang được thầy cô hướng dẫn: làm việc thế nào, có khó khăn gì, có hoàn thành đúng hạn không.
Nghe cả điều tốt lẫn điều khó. Một người hướng dẫn khắt khe có thể là người giúp học viên trưởng thành nhất, nếu bạn sẵn sàng.
Để ý những câu chuyện lặp lại. Một học viên phàn nàn có thể là chuyện cá nhân, nhiều học viên cùng kể một điều là một khuôn mẫu.
Hỏi một cách tế nhị và giữ kín những gì được kể. Học thuật là một thế giới nhỏ.
Làm việc để hai bên hợp nhau
Chủ động. Người hướng dẫn không chạy theo học viên. Bạn đặt lịch, gửi bản thảo, nhắc mốc. Học viên chủ động thường được hướng dẫn tốt hơn.
Chuẩn bị trước mỗi buổi gặp: đã làm gì, gặp khó gì, cần hỏi gì. Buổi gặp ngắn mà có kết quả tốt hơn buổi gặp dài mà lan man.
Ghi lại góp ý, xác nhận lại những gì hai bên đã thống nhất. Góp ý bằng lời dễ quên.
Nếu mối quan hệ thật sự không ổn, như không liên lạc được lâu ngày, bất đồng nghiêm trọng, hãy tìm hiểu quy định của trường về đổi người hướng dẫn. Làm điều đó một cách đàng hoàng, không nói xấu.
Chốt thế nào?
Lập danh sách vài giảng viên có chuyên môn gần đề tài. Đọc công trình của họ. Hỏi học viên đi trước. Xin gặp một buổi ngắn để trình bày ý tưởng.
Mang theo một trang giấy tóm tắt ý tưởng đề tài, câu hỏi, dữ liệu dự kiến. Thầy cô bận thường đánh giá cao học viên đã chuẩn bị, và buổi gặp ngắn cũng đủ để hai bên biết có hợp nhau không.
Để ý cảm giác sau buổi gặp: bạn thấy được lắng nghe, thấy rõ ràng hơn, hay thấy bối rối hơn.
Chọn người mà bạn tin sẽ giúp bạn hoàn thành luận văn tốt, không nhất thiết là người có tên tuổi lớn nhất.
Một người hướng dẫn tốt không làm luận văn thay bạn. Họ giúp bạn trở thành người làm được nó.
Câu hỏi thường gặp
Có được tự chọn người hướng dẫn không?
Tuỳ quy định của trường. Nhiều trường cho học viên đề xuất, khoa xem xét và phân công. Hãy chủ động tìm hiểu và đề xuất sớm.
Người hướng dẫn nổi tiếng có tốt hơn không?
Không nhất thiết. Người nổi tiếng có thể rất bận. Quan trọng là chuyên môn gần đề tài, thời gian dành cho bạn và cách làm việc hợp nhau.
Người hướng dẫn chậm phản hồi thì làm gì?
Nhắc lịch sự, đề xuất lịch gặp cụ thể, gửi bản thảo kèm câu hỏi rõ ràng. Nếu kéo dài ảnh hưởng tiến độ, trao đổi với khoa về hướng xử lý.
Có nên có hai người hướng dẫn?
Đồng hướng dẫn hữu ích khi đề tài liên ngành. Nhưng cần thống nhất vai trò rõ ràng để tránh hai người góp ý ngược nhau.
Đổi người hướng dẫn có ảnh hưởng gì không?
Có thể làm chậm tiến độ và cần theo quy định của trường. Nếu cần đổi, làm sớm, đàng hoàng và có lý do rõ ràng.
