Có thể bắt đầu nuôi ong dú khi chưa biết gì, nếu bạn làm nhỏ với vài đàn, đặt ở nơi có hoa quanh năm và không bị phun thuốc trừ sâu dày đặc, và coi năm đầu là năm học chứ không phải năm thu mật. Ong dú hiền, không đốt, dễ làm quen hơn ong mật thường, nhưng lượng mật ít và cần nhiều kiên nhẫn.
Chào bạn, đây là Nhà Tư Vấn. Ong dú đang được nhiều người quan tâm, từ bà con ở quê muốn có thêm nguồn thu, tới người thành phố muốn đặt vài tổ trong vườn nhà. Tập này mình giúp bạn tự trả lời xem mình có hợp với việc này không, trước khi mua đàn đầu tiên.
Ong dú khác ong mật thường ở chỗ nào?
Ong dú, hay còn gọi là ong không ngòi, là những loài ong nhỏ không có ngòi đốt dùng được. Khi bị làm phiền, chúng có thể bò lên tóc, cắn nhẹ, nhưng không đốt đau như ong mật. Điều này làm ong dú dễ gần với người mới, với trẻ nhỏ và người lớn tuổi trong nhà.
Ong dú làm tổ trong hốc cây, ống tre, khe tường, và khi nuôi thì ở trong thùng gỗ nhỏ. Mật không nằm trong bánh tổ lục giác như ong mật mà trong những bầu mật tròn bằng sáp và nhựa cây.
Mỗi đàn ong dú cho lượng mật ít hơn nhiều so với một đàn ong mật. Mật loãng hơn, có vị chua nhẹ đặc trưng, và vì nhiều nước nên cần bảo quản kỹ.
Ong dú bay gần hơn ong mật, nên nguồn hoa quanh tổ càng quan trọng. Một khu vườn nhiều cây ra hoa là điều kiện gần như bắt buộc.
Bạn có hợp với nuôi ong dú không?
Hỏi mình mấy câu thật. Bạn có một khu vườn hay một khoảnh đất có cây ra hoa không, hay có thể trồng thêm? Xung quanh có vườn nào phun thuốc trừ sâu thường xuyên không?
Bạn có thời gian để ý tới đàn ong mỗi tuần không? Ong dú không cần chăm hằng ngày như gà vịt, nhưng cần người để ý kiến, thằn lằn, và những thay đổi bất thường ở cửa tổ.
Bạn nuôi để làm gì: có mật cho nhà dùng, giúp vườn cây thụ phấn, hay định bán mật? Mục tiêu khác nhau thì cách bắt đầu cũng khác.
Nếu bạn cần thu nhập nhanh, ong dú không phải lựa chọn tốt. Nếu bạn thích quan sát thiên nhiên, có vườn, và kiên nhẫn, ong dú là một người bạn dễ thương.
Bắt đầu với bao nhiêu đàn?
Với người mới, vài đàn là đủ. Đủ để bạn so sánh, học cách đàn mạnh và đàn yếu khác nhau thế nào, mà không quá sức nếu có sự cố.
Mua quá nhiều đàn ngay từ đầu là sai lầm hay gặp. Nếu bạn chưa biết cách xử lý kiến tấn công hay đàn bỏ tổ, mất một đàn là bài học, mất hai chục đàn là mất vốn.
Chọn mua từ người nuôi có kinh nghiệm, ở gần vùng bạn nếu được, vì ong đã quen khí hậu. Hỏi họ có hỗ trợ khi bạn gặp khó không.
Sau năm đầu, khi đã thấy đàn khoẻ và hiểu nhịp của chúng, bạn có thể tách đàn để tăng số lượng, thay vì mua thêm.
Chọn chỗ đặt tổ
Đặt nơi có bóng mát, tránh nắng gắt buổi chiều chiếu thẳng vào thùng. Nắng nóng làm tổ quá nhiệt, sáp mềm, đàn yếu đi.
Tránh chỗ mưa hắt trực tiếp. Có mái che nhỏ hoặc đặt dưới hiên, dưới tán cây là tốt.
Đặt thùng trên giá hoặc cọc, cách mặt đất, có biện pháp chặn kiến bò lên, như bôi dầu nhớt ở chân cọc hoặc đặt chân giá trong chén nước. Kiến là một trong những kẻ thù lớn nhất của ong dú.
Cửa tổ nên quay về hướng thoáng, không bị cây cối che kín lối bay. Và đặt ở nơi bạn dễ quan sát hằng ngày, vì nhìn cửa tổ là cách nhanh nhất để biết đàn khoẻ hay yếu.
Năm đầu nên kỳ vọng gì?
Năm đầu, mục tiêu là giữ đàn sống và khoẻ, không phải thu nhiều mật. Nhiều người nuôi lâu năm khuyên không thu mật hoặc thu rất ít trong năm đầu để đàn có dự trữ.
Bạn sẽ học được mùa hoa ở vùng mình: tháng nào ong ra vào tấp nập, tháng nào vắng. Nhịp này quyết định khi nào thu mật, khi nào tách đàn.
Bạn cũng sẽ gặp sự cố. Kiến tấn công, đàn yếu, có khi đàn bỏ tổ. Đừng nản. Ghi lại chuyện gì đã xảy ra, trước đó thời tiết thế nào, xung quanh có ai phun thuốc không.
Sau một năm, bạn sẽ biết mình có thích việc này không, và có nên mở rộng không. Đó là điều quý nhất năm đầu mang lại.
Học ở đâu và bắt đầu thế nào?
Học một ngày ở trại thật trước khi mua. Ong Dú có khoá học một ngày tại Trang trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh, được tự tay tách đàn và thu mật, lịch khoá xem ở ongdu.org. Đọc trước khi mua. Trên ongdu.com có nhiều bài về kỹ thuật nuôi, giống, cách chăm và cách thu mật ong dú, đủ để bạn hiểu những điều cơ bản.
Tới thăm một người đang nuôi, xem họ làm, hỏi những gì họ đã sai. Người nuôi lâu năm thường sẵn lòng chia sẻ với người mới thật lòng muốn học.
Chuẩn bị chỗ đặt, giá đỡ, cách chặn kiến trước khi mang đàn về.
Nuôi ong dú dạy người ta chậm lại. Bạn không thể giục một đàn ong làm mật nhanh hơn, chỉ có thể cho chúng một khu vườn tốt và chờ.
Câu hỏi thường gặp
Ong dú có đốt người không?
Ong dú không có ngòi đốt dùng được. Khi bị làm phiền chúng có thể bò lên tóc, da và cắn nhẹ, nhưng không gây đau như ong mật.
Nuôi ong dú có cần cho ăn không?
Thường không cần nếu xung quanh đủ hoa. Trong mùa thiếu hoa kéo dài, một số người nuôi có biện pháp hỗ trợ, nhưng cần hỏi người có kinh nghiệm để làm đúng.
Một năm thu được bao nhiêu mật ong dú?
Lượng mật mỗi đàn khá ít và phụ thuộc nhiều vào giống, sức đàn và nguồn hoa. Năm đầu nên ưu tiên giữ đàn khoẻ hơn là thu mật.
Ong dú có bay mất không?
Có thể. Đàn có thể bỏ tổ nếu tổ bị quấy phá, quá nóng, bị kiến tấn công hoặc thiếu thức ăn. Chọn chỗ đặt tốt và chặn kiến giúp giảm rủi ro này.
Nuôi ong dú có hợp với nhà có trẻ nhỏ không?
Ong dú hiền và không đốt nên thường hợp hơn ong mật. Vẫn nên đặt tổ ở chỗ trẻ không với tới để tránh trẻ chọc phá tổ.
