Học thạc sĩ ngay sau đại học hợp khi bạn nhắm tới nghiên cứu, giảng dạy, hoặc ngành đòi bằng thạc sĩ để bước vào nghề. Đi làm vài năm rồi mới học hợp khi bạn chưa rõ mình muốn gì, hoặc ngành của bạn coi trọng kinh nghiệm hơn bằng cấp; lúc đó bạn chọn chuyên ngành đúng hơn và học có mục đích hơn.
Chào bạn, đây là Nhà Tư Vấn. Nhiều bạn trẻ tốt nghiệp xong thấy bạn bè đăng ký cao học, và cảm thấy mình cũng phải học ngay, như thể trễ một năm là trễ cả đời. Tập này mình muốn bạn chậm lại một chút, và hỏi vì sao mình muốn học.
Vì sao bạn muốn học thạc sĩ?
Hãy viết ra lý do thật. Để làm nghiên cứu. Để đi dạy đại học. Để đổi ngành. Để thăng tiến trong công việc hiện tại. Để trì hoãn việc đi làm vì chưa biết làm gì. Để bố mẹ vui.
Không có lý do nào là sai, nhưng mỗi lý do dẫn tới một thời điểm khác nhau. Lý do nghiên cứu và giảng dạy thường nghiêng về học sớm. Lý do thăng tiến và đổi ngành thường cần đi làm trước để biết mình cần gì.
Một bạn kỹ sư kể rằng bạn đăng ký cao học ngay sau khi ra trường vì cả nhóm bạn thân cùng đăng ký. Tới giữa khoá, bạn nhận ra mình không thích nghiên cứu mà thích làm sản phẩm. Bạn vẫn học xong, nhưng bảo nếu đi làm hai năm trước, có lẽ bạn đã chọn một chuyên ngành khác hẳn.
Lý do trì hoãn là lý do nên nhìn kỹ nhất. Học thạc sĩ vì chưa biết làm gì có thể thành hai năm học một ngành rồi vẫn chưa biết làm gì, với thêm một khoản chi phí.
Nếu lý do là để bố mẹ vui, hãy nói chuyện thẳng với bố mẹ. Nhiều khi bố mẹ chỉ muốn con ổn định, không nhất thiết là thêm một tấm bằng.
Khi nào học ngay là hợp lý?
Khi bạn muốn đi theo con đường nghiên cứu, học tiến sĩ về sau. Kiến thức và thói quen học còn liền mạch, và nhiều chương trình nghiên cứu ưu tiên người trẻ có kết quả học tập tốt.
Khi ngành của bạn có quy định hoặc thông lệ cần thạc sĩ để làm nghề, như một số vị trí giảng dạy, nghiên cứu ở viện.
Khi bạn có học bổng tốt cho chương trình ngay sau tốt nghiệp. Cơ hội học bổng không phải lúc nào cũng quay lại.
Và khi bạn thật sự say mê chuyên ngành, muốn đi sâu, không phải vì áp lực bên ngoài.
Khi nào đi làm trước lại tốt hơn?
Khi bạn chưa chắc mình muốn theo ngành nào. Vài năm đi làm cho bạn biết mình thích gì, giỏi gì, thị trường cần gì. Rồi bạn chọn chuyên ngành thạc sĩ với con mắt khác hẳn.
Khi ngành của bạn coi trọng kinh nghiệm thực tế, như quản trị kinh doanh, marketing, nhiều lĩnh vực ứng dụng. Nhiều chương trình trong những ngành này còn yêu cầu hoặc ưu tiên người có kinh nghiệm làm việc.
Khi bạn cần tài chính ổn định trước. Đi làm vài năm giúp bạn tự lo học phí, không phải vay hay phụ thuộc gia đình.
Người đi làm rồi mới học thường học có mục đích hơn. Họ biết mình cần kiến thức gì, mang câu hỏi thật từ công việc vào lớp.
Cái giá của mỗi lựa chọn
Học ngay có cái giá là vài năm chưa có kinh nghiệm làm việc, và khi ra trường với bằng thạc sĩ mà không có kinh nghiệm, một số nhà tuyển dụng vẫn xếp bạn vào vị trí mới vào nghề.
Đi làm trước có cái giá là khó quay lại học. Công việc bận, gia đình, con nhỏ, thu nhập đang ổn, tất cả làm việc quay lại ghế nhà trường khó hơn mỗi năm. Nhiều người định đi làm hai năm rồi học, mười năm sau vẫn chưa học.
Học vừa học vừa làm là cách lai, nhưng rất mệt. Bạn cần sức khoẻ, sự ủng hộ của gia đình và một công việc cho phép thời gian linh hoạt.
Không có lựa chọn nào miễn phí. Chỉ có lựa chọn mà cái giá của nó bạn chấp nhận được.
Vài câu hỏi giúp bạn tự quyết
Năm năm nữa, bạn muốn đang làm công việc gì. Công việc đó có cần thạc sĩ không, cần ngay hay cần sau.
Nếu không học thạc sĩ, bạn sẽ làm gì trong hai năm tới. Nếu câu trả lời hấp dẫn, có thể đi làm trước là hợp.
Nếu học ngay, bạn có chọn được chuyên ngành mà mình chắc chắn không. Nếu còn lưỡng lự giữa nhiều ngành, đó là tín hiệu nên chờ.
Hỏi những người đang làm công việc bạn muốn làm: họ học thạc sĩ khi nào, họ có thấy cần không. Câu trả lời của người trong nghề thực tế hơn mọi lời khuyên chung.
Chốt thế nào?
Nếu bạn có mục tiêu nghiên cứu rõ, có học bổng, hoặc ngành cần bằng để vào nghề, học ngay là hợp lý.
Nếu bạn còn phân vân về ngành, cần kinh nghiệm, hoặc cần ổn định tài chính, đi làm trước, nhưng đặt cho mình một mốc thời gian để xem xét lại, đừng để trôi.
Dù chọn cách nào, tìm hiểu chương trình kỹ: nội dung, giảng viên, yêu cầu tốt nghiệp, bằng có được công nhận ở nơi bạn định làm việc không.
Tấm bằng thạc sĩ có giá trị nhất khi nó trả lời một câu hỏi bạn thật sự có, không phải khi nó chỉ lấp một khoảng trống.
Câu hỏi thường gặp
Học thạc sĩ có giúp tăng lương không?
Có ngành có, có ngành không rõ ràng. Bằng thạc sĩ kết hợp với kinh nghiệm thường có giá trị hơn bằng đứng một mình. Hỏi người trong ngành bạn nhắm tới.
Đi làm bao lâu rồi học thạc sĩ là vừa?
Không có mốc chung. Nhiều người chọn khi đã hiểu rõ công việc và biết mình cần học gì, thường sau vài năm. Quan trọng là có kế hoạch, không để trôi.
Thạc sĩ nghiên cứu và thạc sĩ ứng dụng khác gì?
Thạc sĩ nghiên cứu nặng về phương pháp và luận văn, thường dẫn tới tiến sĩ. Thạc sĩ ứng dụng nặng về kiến thức thực hành cho nghề nghiệp. Chọn theo mục tiêu của bạn.
Vừa học thạc sĩ vừa đi làm có nổi không?
Nhiều người làm được nhưng rất mệt. Cần công việc linh hoạt, sức khoẻ tốt và gia đình hỗ trợ. Hỏi kỹ lịch học của chương trình trước khi đăng ký.
Học thạc sĩ trái ngành có được không?
Nhiều chương trình nhận người trái ngành, có khi kèm học bổ sung kiến thức. Hỏi điều kiện đầu vào cụ thể của từng trường.
