Một đàn ong dú giống khoẻ có nhiều ong ra vào đều đặn, thấy rõ ong mang phấn hoa về, cửa tổ sạch và chắc, còn bên trong có ong non, bầu mật và bầu phấn dự trữ. Hãy đi xem tận nơi vào một buổi sáng nắng ráo, hỏi rõ đàn được bắt từ tự nhiên hay tách từ đàn nuôi, và ưu tiên mua từ người nuôi gần vùng mình.
Chào bạn, mình là Nhà Tư Vấn. Mua đàn ong dú đầu tiên giống như mua một con vật nuôi mà bạn chưa từng nuôi: nhìn thì thấy đàn nào cũng giống nhau. Tập này mình kể những thứ người nuôi lâu năm nhìn vào, để bạn không mang về một đàn yếu sắp tàn.
Nhìn cửa tổ trước tiên
Cửa tổ là tấm gương của đàn ong. Đứng cách vài bước, quan sát vài phút vào buổi sáng nắng ráo, khi ong hoạt động mạnh nhất.
Đàn khoẻ có ong ra vào liên tục, nhịp đều. Nhìn kỹ sẽ thấy nhiều con mang những cục phấn hoa nhỏ màu vàng, cam ở chân sau. Có ong mang phấn nghĩa là đàn đang nuôi ong non, đàn đang lớn.
Đàn yếu thì lác đác vài con, bay chậm, ít con mang phấn. Nếu gần trưa nắng mà cửa tổ vẫn vắng, hãy hỏi người bán vì sao.
Ống cửa tổ của nhiều loài ong dú làm bằng sáp và nhựa cây. Cửa tổ còn nguyên, sạch, có ong canh gác là dấu hiệu tốt. Cửa tổ bị phá, có kiến bò quanh, có xác ong nhiều là dấu hiệu nên cẩn thận.
Nếu được mở tổ xem bên trong
Người bán tử tế thường cho bạn xem bên trong thùng, nhẹ nhàng, không lâu. Bên trong đàn khoẻ có vùng ong non, trông như những cụm bầu nhỏ xếp gần nhau, có ong thợ bò kín.
Xung quanh có bầu mật và bầu phấn dự trữ. Đàn có dự trữ sẽ chịu được những ngày mưa, những tuần thiếu hoa sau khi chuyển về chỗ mới.
Để ý mùi. Tổ khoẻ có mùi thơm nhẹ của sáp và mật. Mùi chua nồng, mùi hôi lạ có thể là dấu hiệu tổ bị ẩm hoặc có vấn đề.
Không cần tìm ong chúa. Người mới khó thấy và không nên lục lọi nhiều. Nhìn ong non và dự trữ là đủ để đánh giá.
Nếu người bán không cho mở thùng, cũng chưa hẳn là xấu, vì mở tổ nhiều làm đàn bị động. Khi đó, hãy nhờ họ nhấc thử thùng lên. Một thùng có dự trữ tốt thường nặng tay hơn hẳn một thùng rỗng cùng kích thước, và người nuôi lâu năm cảm được điều đó chỉ bằng một cái nhấc.
Hỏi nguồn gốc đàn
Hỏi đàn này được bắt từ tự nhiên hay tách từ đàn đã nuôi lâu. Đàn tách từ đàn nuôi thường đã quen thùng, quen người, ít bỏ tổ hơn.
Hỏi đàn đã ở trong thùng bao lâu. Đàn vừa mới bắt hoặc vừa tách xong còn đang ổn định, chuyển đi ngay dễ yếu.
Hỏi giống ong. Ở Việt Nam có nhiều loài ong dú khác nhau về kích thước, tập tính và lượng mật. Người bán có kinh nghiệm sẽ nói được loài nào hợp vùng nào.
Hỏi người bán có hỗ trợ sau khi mua không: gọi điện hỏi khi đàn có biểu hiện lạ, hướng dẫn tách đàn sau này.
Một anh nông dân ở Bến Tre kể lần đầu anh mua mấy đàn giá mềm từ một người lạ bán dọc đường. Về được hai tuần thì ba đàn bỏ tổ. Sau này hỏi ra mới biết đó là những đàn vừa bị bắt từ hốc cây ngoài rừng, chưa kịp quen thùng. Lần sau anh mua của một hộ nuôi quen trong xã, đắt hơn một chút nhưng đàn nào cũng ở lại.
Mua gần vùng mình có lợi gì?
Ong dú nuôi ở vùng khí hậu tương tự sẽ dễ thích nghi hơn. Đàn từ vùng nóng ẩm chuyển lên vùng cao lạnh, hoặc ngược lại, có thể gặp khó khăn.
Vận chuyển gần ít làm đàn mệt. Rung lắc, nóng trong xe đường dài là những thứ làm đàn yếu hoặc hỏng tổ.
Người bán gần thì dễ tới xem, dễ nhờ hỗ trợ khi có chuyện.
Và người nuôi địa phương hiểu mùa hoa của vùng, có thể cho bạn lời khuyên đúng hơn về thời điểm thu mật, tách đàn.
Vận chuyển đàn về nhà an toàn
Vận chuyển vào lúc chiều tối hoặc sáng sớm, khi ong đã về tổ hết. Bịt cửa tổ nhẹ nhàng bằng lưới hoặc vật thoáng khí, không bịt kín.
Giữ thùng thẳng đứng, chèn chắc, tránh rung lắc và nắng chiếu. Đừng để trong cốp xe kín giữa trưa.
Đặt thùng vào chỗ đã chuẩn bị sẵn, chờ một lúc cho đàn yên rồi mới mở cửa tổ.
Những ngày đầu, để ý cửa tổ. Ong sẽ bay vòng quanh để nhận biết vị trí mới. Nếu sau vài ngày đàn vẫn ra vào đều, đàn đã ổn.
Chốt mua thế nào?
Xem ít nhất hai ba nơi bán trước khi mua, để có cái so sánh. Đàn đầu tiên bạn thấy chưa chắc là đàn tốt nhất.
Chọn đàn có cửa tổ đông, ong mang phấn nhiều, có dự trữ, từ người nuôi sẵn lòng trả lời câu hỏi và hỗ trợ.
Đọc thêm trên ongdu.com về các giống ong dú, cách nhận biết đàn khoẻ và cách chăm những tuần đầu, để khi đi xem bạn biết mình đang nhìn gì.
Một đàn ong khoẻ ngay từ đầu tiết kiệm cho bạn cả mùa lo lắng.
Câu hỏi thường gặp
Nên mua đàn ong dú vào mùa nào?
Thường tốt nhất là vào đầu mùa hoa, khi đàn có nhiều thức ăn để ổn định ở chỗ mới. Tránh mùa mưa dầm hoặc mùa khan hoa kéo dài.
Làm sao biết đàn ong dú có ong chúa?
Người mới không cần tìm ong chúa. Nếu đàn có nhiều ong non và ong ra vào mang phấn đều, gần như chắc chắn đàn có ong chúa đang đẻ.
Đàn ong dú mới mua bị bỏ tổ thì sao?
Có thể do vận chuyển, chỗ đặt quá nóng, bị kiến tấn công hoặc đàn yếu từ đầu. Liên hệ người bán để được tư vấn, và xem lại chỗ đặt.
Có nên tự bắt đàn ong dú ngoài tự nhiên?
Việc bắt đàn tự nhiên cần kinh nghiệm và có thể làm hỏng tổ, chết đàn. Người mới nên mua đàn đã được nuôi ổn định trong thùng.
Thùng nuôi ong dú nên làm bằng gì?
Thường dùng gỗ dày, khô, không có mùi hoá chất, giữ nhiệt tốt. Hỏi người nuôi địa phương về kích thước thùng phù hợp với giống ong bạn mua.
