Nếu mục tiêu chính là giúp vườn thụ phấn và bạn không muốn lo chuyện bị ong đốt, ong dú thường hợp hơn: hiền, ở yên một chỗ, đi lấy hoa gần tổ. Nếu mục tiêu là thu nhiều mật và bạn sẵn lòng học kỹ thuật, ong mật cho sản lượng cao hơn nhưng cần chăm kỹ hơn và cần đồ bảo hộ. Với cả hai, lịch phun thuốc trong vườn mới là thứ quyết định ong có sống được hay không.
Chào bạn, mình là Nhà Tư Vấn. Nhiều chủ vườn cây ăn trái bắt đầu nghĩ tới chuyện nuôi ong sau khi nghe nói ong giúp đậu trái. Câu hỏi tiếp theo luôn là nuôi loại nào. Tập này mình đặt hai loại cạnh nhau, và nói thẳng một điều mà nhiều người không muốn nghe.
Ong giúp vườn cây ăn trái thế nào?
Nhiều loại cây ăn trái cần phấn hoa được chuyển từ hoa này sang hoa khác để đậu trái tốt. Gió làm được một phần, nhưng côn trùng, trong đó có ong, làm phần lớn ở nhiều loại cây.
Mức độ phụ thuộc vào ong khác nhau theo loại cây. Có cây tự thụ phấn tốt, có cây cần côn trùng nhiều hơn. Hỏi cán bộ nông nghiệp hoặc người trồng lâu năm về loại cây của bạn.
Ong không thay được phân bón, nước tưới hay chăm sóc. Nhưng ở những vườn thiếu côn trùng thụ phấn, có ong có thể làm khác biệt rõ.
Và đừng quên côn trùng tự nhiên. Một khu vườn có cây bụi, cỏ hoa, ít thuốc, tự nó đã có nhiều loài thụ phấn.
Ong dú: điểm mạnh cho vườn
Ong dú hiền, không đốt, người làm vườn và người thu hoạch không phải lo. Với vườn có khách tham quan hay có trẻ nhỏ, đây là lợi thế lớn.
Ong dú bay gần, nên tập trung lấy hoa quanh tổ. Đặt tổ rải trong vườn, ong sẽ làm việc chủ yếu trong vườn của bạn.
Ong dú thường ở yên, ít khi bỏ đi xa nếu tổ ổn định, và không cần di chuyển theo mùa hoa như cách nuôi ong mật quy mô lớn.
Mật ong dú ít nhưng được nhiều người tìm, có thể là một nguồn thu nhỏ đi kèm. Nhưng hãy coi đó là phần phụ, không phải lý do chính.
Ong mật: điểm mạnh và cái giá phải trả
Ong mật cho sản lượng mật cao hơn nhiều mỗi đàn. Nếu bạn muốn làm mật thành một nguồn thu thật, ong mật là lựa chọn quen thuộc hơn.
Ong mật bay xa, lấy hoa trong vùng rộng, nên cũng thụ phấn cho vườn của bạn lẫn vườn hàng xóm.
Nhưng ong mật đốt. Người chăm cần đồ bảo hộ, biết cách mở thùng, biết cách xử lý khi đàn hung. Người trong nhà có dị ứng với nọc ong phải hết sức cẩn thận.
Ong mật cũng cần kỹ thuật chăm hơn: kiểm tra bệnh, ký sinh, chia đàn, cho ăn mùa thiếu hoa. Đó là một nghề riêng, không phải việc làm thêm nhẹ nhàng.
Điều quyết định: lịch phun thuốc của vườn
Đây là phần mà nhiều chủ vườn không muốn nghe. Ong và thuốc trừ sâu không sống chung được. Phun thuốc vào lúc cây trổ hoa là lúc ong đang ra vào nhiều nhất, và đàn ong có thể chết hàng loạt.
Nếu vườn bạn phun thuốc dày theo lịch cố định, bất kể có sâu hay không, nuôi ong gần như chắc chắn thất bại, dù là ong dú hay ong mật.
Muốn nuôi ong, bạn cần đổi cách quản lý sâu bệnh: phun khi thật cần, chọn thuốc ít độc với ong, phun vào lúc ong không hoạt động như chiều tối, tránh phun lúc hoa nở rộ. Đọc nhãn thuốc, tuân thủ hướng dẫn và thời gian cách ly.
Vườn hàng xóm cũng ảnh hưởng. Nói chuyện với họ về lịch phun. Có nơi cả xóm cùng đổi cách làm để ong sống được, và cả xóm cùng hưởng.
Một chú làm vườn chôm chôm lâu năm kể rằng năm đầu chú đặt mấy thùng ong dú, đúng tuần cây trổ hoa thì chú phun thuốc trị bọ theo thói quen. Sáng hôm sau, trước cửa tổ đầy xác ong. Chú bảo đó là lần đầu tiên chú ngồi đọc kỹ nhãn chai thuốc mình đã dùng suốt nhiều năm.
Chọn thế nào cho vườn của bạn?
Vườn nhỏ, gia đình tự làm, có trẻ nhỏ hoặc khách tham quan, muốn thụ phấn là chính: ong dú thường hợp hơn.
Vườn lớn, có người sẵn sàng học nghề nuôi ong, muốn mật là nguồn thu: ong mật đáng cân nhắc, hoặc hợp tác với người nuôi ong mật đặt đàn trong vườn theo mùa hoa.
Có vườn nuôi cả hai: ong dú rải trong vườn gần nhà, ong mật đặt ở góc xa lối đi.
Dù chọn loại nào, bắt đầu nhỏ, quan sát một mùa hoa, rồi mới mở rộng.
Cách quan sát đơn giản là đánh dấu vài cành trên cùng một cây, một phía gần tổ ong và một phía xa, rồi đếm số trái đậu sau mùa hoa. Không phải thí nghiệm khoa học, nhưng đủ để bạn thấy ong có làm khác biệt gì ở vườn mình hay không.
Bắt đầu từ đâu?
Xem lại lịch phun thuốc của vườn trước khi mua đàn ong nào. Nếu chưa sẵn sàng đổi, hãy chờ.
Hỏi cán bộ nông nghiệp hay người trồng lâu năm xem loại cây của bạn phụ thuộc vào côn trùng thụ phấn tới đâu.
Nếu chọn ong dú, trên ongdu.com có nhiều bài về đặt tổ trong vườn, chọn giống, và chăm đàn qua mùa hoa, đủ để bạn bắt đầu.
Một khu vườn có ong là một khu vườn đang khoẻ. Nuôi ong đôi khi là lý do để người ta chăm vườn theo cách tử tế hơn.
Câu hỏi thường gặp
Ong dú có thụ phấn cho sầu riêng không?
Sầu riêng thường nở hoa về đêm và được thụ phấn chủ yếu bởi các loài hoạt động ban đêm. Vai trò của ong dú với cây này còn cần hỏi thêm cán bộ nông nghiệp và người trồng địa phương.
Bao nhiêu đàn ong thì đủ cho một vườn?
Không có con số chung, tuỳ diện tích, loại cây và mật độ côn trùng tự nhiên. Bắt đầu với vài đàn, quan sát tỷ lệ đậu trái rồi điều chỉnh.
Phun thuốc lúc nào để ít hại ong nhất?
Thường là chiều tối khi ong đã về tổ, tránh lúc hoa nở rộ. Đọc nhãn thuốc, chọn loại ít độc với ong nếu có, và tuân thủ hướng dẫn sử dụng.
Có thể thuê người nuôi ong đặt đàn trong vườn không?
Ở một số vùng có người nuôi ong mật di chuyển theo mùa hoa, sẵn lòng đặt đàn trong vườn. Hai bên cần thoả thuận rõ về lịch phun thuốc và trách nhiệm.
Nuôi ong có làm tăng năng suất chắc chắn không?
Không có gì chắc chắn. Ong giúp thụ phấn tốt hơn ở những vườn thiếu côn trùng, nhưng năng suất còn phụ thuộc giống cây, chăm sóc, thời tiết.
