Quốc tịch đầu tư làm bạn trở thành công dân của một nước: có hộ chiếu, có quyền của công dân, và thường truyền được cho con theo luật nước đó. Thường trú đầu tư cho bạn quyền được sống ở một nước, nhưng bạn vẫn là người nước ngoài ở đó, phải giữ điều kiện để duy trì tư cách và thường phải cư trú đủ lâu mới được xét nhập tịch. Chọn cái nào tuỳ vào việc bạn cần đi lại hay cần một nơi để sống.
Xin chào, đây là Nhà Tư Vấn. Hai chữ quốc tịch và thường trú hay bị dùng lẫn trong quảng cáo, và chính sự lẫn lộn đó làm nhiều gia đình chọn sai con đường. Tập này mình tách chúng ra, từng lớp một.
Bạn có được gì khi là công dân?
Là công dân nghĩa là bạn có hộ chiếu của nước đó, được nước đó bảo hộ khi ra nước ngoài, và thường có quyền bầu cử, quyền sống lâu dài mà không cần gia hạn giấy tờ cư trú. Bạn không còn là khách.
Quốc tịch đầu tư ở các nước vùng Caribe thường không đòi bạn phải sống ở đó. Nhiều người dùng tấm hộ chiếu này chủ yếu để đi lại và làm ăn, vẫn sống ở Việt Nam.
Con cái sinh ra sau khi bạn có quốc tịch thường có thể được công nhận quốc tịch theo luật của nước đó, và con cái trong hồ sơ ban đầu cũng được cấp cùng. Điều kiện cụ thể về tuổi và thủ tục phải hỏi đúng luật của từng nước.
Đổi lại, công dân cũng có nghĩa vụ. Phần lớn chương trình Caribe không đánh thuế thu nhập toàn cầu theo quốc tịch, nhưng không phải nước nào cũng vậy, nên đừng mặc định.
Thường trú cho bạn gì, và giữ nó ra sao?
Thường trú cho bạn quyền sống, thường kèm quyền học hành cho con và trong một số nước là quyền làm việc. Nhưng bạn vẫn dùng hộ chiếu Việt Nam, và khi đi nước khác, bạn đi với tư cách công dân Việt Nam.
Nhiều chương trình thường trú đòi bạn giữ khoản đầu tư trong một thời gian, gia hạn thẻ theo kỳ, và ở một số nơi phải có mặt một số ngày nhất định mỗi năm. Vắng mặt quá lâu có thể mất tư cách.
Thường trú là bậc thang dẫn tới quốc tịch ở nhiều nước, nhưng bậc thang đó dài. Muốn nhập tịch, bạn thường phải sống thật ở đó đủ thời gian, biết ngôn ngữ ở mức nhất định, và qua các bước xét duyệt. Không có lối tắt đáng tin.
Trong mấy năm gần đây, một số nước châu Âu đã thu hẹp hoặc bỏ hẳn lối thường trú qua mua nhà. Đây là minh chứng rõ nhất rằng chương trình có thể đổi khi bạn đang đi giữa đường.
Nhầm lẫn thường gặp nhất là gì?
Nhầm lẫn thứ nhất là nghĩ thường trú ở một nước châu Âu cho quyền sống ở mọi nước châu Âu. Không phải. Thường trú ở nước nào là quyền sống ở nước đó; đi các nước khác trong khối thì thường được đi ngắn ngày theo quy định, không phải sống và làm việc.
Nhầm lẫn thứ hai là nghĩ có quốc tịch mới thì tự động đổi nơi đóng thuế. Nơi bạn đóng thuế thường phụ thuộc vào nơi bạn thật sự sống và có thu nhập, không phụ thuộc vào tấm hộ chiếu trong túi. Vẫn sống ở Việt Nam thì nghĩa vụ thuế ở Việt Nam vẫn còn.
Nhầm lẫn thứ ba là nghĩ hộ chiếu mới thay cho hộ chiếu Việt Nam. Với nhiều người, việc giữ quốc tịch Việt Nam và các thủ tục liên quan là một câu hỏi pháp lý riêng, cần hỏi luật sư trong nước.
Mỗi nhầm lẫn này đều từng làm một gia đình nào đó bỏ ra một khoản lớn cho một thứ không đúng nhu cầu.
Chọn theo nhu cầu nào của gia đình?
Nếu bạn là người làm ăn, đi lại nhiều, cần thuận tiện khi xin thị thực và muốn một phương án dự phòng cho gia đình, nhưng vẫn sống ở Việt Nam, quốc tịch đầu tư đáng xem xét trước.
Nếu con bạn sắp vào đại học và bạn muốn cả nhà sang sống ở một nước cụ thể, thường trú ở chính nước đó thường hợp hơn, vì nó gắn với nơi con học và nơi bạn sẽ thật sự ở.
Nếu bạn muốn cả hai, có gia đình chọn làm song song: một quốc tịch để đi lại, một thường trú để sống. Nhưng làm hai hồ sơ cũng là gấp đôi giấy tờ, chi phí và thời gian, nên hãy chắc là bạn cần cả hai.
Một bài tập nhỏ: viết ra ba điều bạn muốn có sau năm năm. Nếu cả ba đều về đi lại, đó là quốc tịch. Nếu cả ba đều về cuộc sống ở một nơi, đó là thường trú.
Bước tiếp theo nên là gì?
Dùng các công cụ so sánh để hiểu bức tranh trước. Trên quoctich.com, bạn có thể so các nước và xem sức mạnh hộ chiếu. Trên grenada.vn, bạn có thể so chương trình, tự chấm sơ bộ hồ sơ và thử đếm số ngày cư trú để hình dung chuyện thuế.
Sau đó, mang câu hỏi cụ thể tới một luật sư di trú hoặc đại lý được cấp phép. Mang theo hồ sơ tài chính thật, lịch sử đi lại thật, và nói thật về những điểm mình lo.
Hỏi họ không chỉ về điều kiện hôm nay mà về những gì có thể thay đổi. Người tư vấn tốt sẽ nói cả rủi ro chính sách, không chỉ nói phần đẹp.
Quốc tịch hay thường trú không phải là cái nào cao cấp hơn. Chỉ là cái nào trả lời đúng câu hỏi của gia đình bạn.
Câu hỏi thường gặp
Thường trú đầu tư có phải là thẻ xanh không?
Thẻ xanh là cách gọi quen của thường trú nhân ở Mỹ. Nhiều nước khác cũng có thẻ thường trú, với tên gọi và điều kiện riêng. Bản chất chung là quyền sống lâu dài, chưa phải là công dân.
Có quốc tịch đầu tư rồi có cần xin thị thực khi về Việt Nam không?
Nếu bạn vẫn giữ quốc tịch Việt Nam và nhập cảnh bằng hộ chiếu Việt Nam thì không. Nếu nhập cảnh bằng hộ chiếu nước ngoài, bạn theo quy định dành cho công dân nước đó, nên hỏi cơ quan lãnh sự để chắc.
Con sinh ra ở Việt Nam có được quốc tịch của bố mẹ đã nhập tịch không?
Thường là có khả năng, tuỳ luật quốc tịch của nước kia về việc truyền quốc tịch theo huyết thống. Cần làm thủ tục khai báo, nên hỏi đại lý hoặc lãnh sự của nước đó.
Thường trú có bị mất nếu không sống ở nước đó?
Ở nhiều nước, vắng mặt quá lâu có thể dẫn tới mất tư cách thường trú hoặc không được gia hạn. Quy định rất khác nhau, nên cần đọc kỹ điều kiện duy trì.
Có thể đổi từ thường trú sang quốc tịch sau vài năm không?
Ở nhiều nước là có, nhưng qua con đường nhập tịch thông thường với điều kiện cư trú, ngôn ngữ và xét duyệt. Thời gian và điều kiện tuỳ luật từng nước.
